🍊 Mâm Ngũ Quả Ngày Tết
Không mâm cỗ Tết nào thiếu được mâm ngũ quả trên bàn thờ. Nhưng cùng một cái tên, ba miền lại bày ba kiểu gần như trái ngược nhau - và cả ba đều có lý của mình.
Vì Sao Là Năm Loại Quả?
Con số năm bắt nguồn từ thuyết ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ - năm yếu tố cấu thành vạn vật theo vũ trụ quan phương Đông. Bày đủ năm loại quả với năm sắc màu khác nhau là cách thể hiện mong muốn mọi sự trong năm mới được cân bằng, đủ đầy.
Năm màu tương ứng: trắng thuộc Kim, xanh thuộc Mộc, đen thuộc Thủy, đỏ thuộc Hỏa, vàng thuộc Thổ. Ngoài ra số năm còn gắn với "ngũ phúc lâm môn" - năm điều phúc mà người xưa cầu mong: phú, quý, thọ, khang, ninh.
Mâm Ngũ Quả Miền Bắc
Người Bắc chuộng sự cân đối hài hòa về màu sắc theo đúng ngũ hành. Bộ quả kinh điển gồm:
- Nải chuối xanh: đặt dưới cùng làm bệ đỡ, nải cong lên ôm lấy các quả khác, tượng trưng cho bàn tay che chở và sự sum vầy của con cháu.
- Bưởi hoặc phật thủ: đặt chính giữa nải chuối. Phật thủ có các múi xòe như bàn tay Phật, mang ý nghĩa cầu bình an.
- Hồng, quýt, ớt đỏ: điểm sắc đỏ cho may mắn.
- Đào, lê, táo: bổ sung sắc trắng và xanh.
Điểm quan trọng với người Bắc là nải chuối phải còn xanh, quả đều và số quả lẻ. Mâm quả được xếp cao dần vào giữa tạo hình tháp.
Mâm Ngũ Quả Miền Nam
Người Nam bày theo lối chơi chữ, đọc tên quả thành một câu chúc. Bộ quả phổ biến nhất là mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung, đọc chệch thành: "cầu vừa đủ xài sung" hay "cầu sung vừa đủ xài".
Cũng vì lối chơi chữ này mà người miền Nam kiêng bày chuối - vì đọc gần với "chúi", hàm ý làm ăn chúi nhủi không ngóc đầu lên được. Tương tự họ tránh quả lê (lê lết), cam (quýt làm cam chịu), táo bom, và sầu riêng (mang chữ "sầu"). Đây là khác biệt lớn nhất so với miền Bắc, nơi chuối là thứ bắt buộc phải có.
Mâm Ngũ Quả Miền Trung
Miền Trung đất đai khắc nghiệt, hoa trái không phong phú như hai đầu đất nước, nên quan niệm cũng thoáng hơn cả: có gì cúng nấy, cốt ở tấm lòng thành. Mâm quả thường gồm thanh long, dưa hấu, chuối, xoài, mãng cầu, cam, quýt, không quá câu nệ vào kiêng kỵ.
Dưa hấu là thứ được ưa chuộng đặc biệt - vỏ xanh ruột đỏ, tượng trưng cho sự may mắn giấu bên trong, và gắn với sự tích Mai An Tiêm.
Ý Nghĩa Một Số Loại Quả Thường Gặp
| Loại quả | Ý nghĩa |
|---|---|
| Chuối | Sum vầy, che chở, quây quần |
| Bưởi, phật thủ | Phúc lộc, bình an, đủ đầy |
| Dưa hấu | May mắn, trung thực (ngoài xanh trong đỏ) |
| Mãng cầu | Cầu được ước thấy |
| Sung | Sung túc, sức khỏe, tiền bạc |
| Đu đủ | Đủ đầy, thịnh vượng |
| Xoài | Tiêu xài không thiếu thốn |
| Lựu | Đông con nhiều cháu |
| Quýt, cam | Thành đạt, may mắn |
| Thanh long | Rồng mây hội tụ, phát tài |
Lưu Ý Khi Bày Mâm Ngũ Quả
- Không rửa quả trước khi bày. Nước đọng lại ở cuống làm quả nhanh úng thối. Chỉ nên lau khô bằng khăn ẩm rồi lau lại bằng khăn khô.
- Chọn quả già nhưng chưa chín hẳn, để bày được suốt mấy ngày Tết mà không hỏng.
- Không dùng hoa quả giả. Bàn thờ cần đồ thật thể hiện lòng thành.
- Bày trước đêm Giao thừa, thường vào chiều 30 Tết sau khi lau dọn bàn thờ xong.
- Tránh bày quả có gai nhọn hoặc mùi quá nồng lên ban thờ.
Sau khi bày xong mâm ngũ quả và hoàn tất mâm cỗ, gia chủ có thể tham khảo các bài khấn tại trang văn khấn, và theo dõi thời gian còn lại đến Tết tại trang đếm ngược.