🍃 Tết Đoan Ngọ Mùng 5 Tháng 5
Mùng 5 tháng 5 âm lịch, người Việt dậy sớm ăn rượu nếp khi bụng còn đói. Phong tục nghe lạ lùng ấy thực ra gắn với hiểu biết rất thực tế của cha ông về mùa màng và sức khỏe.
Đoan Ngọ Nghĩa Là Gì?
"Đoan" là mở đầu, "ngọ" là giờ Ngọ - khoảng 11 giờ đến 13 giờ trưa. Đoan Ngọ nghĩa là bắt đầu giữa trưa, thời điểm dương khí mạnh nhất trong ngày của tháng có dương khí mạnh nhất trong năm. Ngày này rơi gần tiết Hạ Chí, khi Mặt Trời lên cao nhất.
Người Việt quen gọi bằng cái tên mộc mạc hơn: Tết giết sâu bọ. Cách gọi này phản ánh đúng mối bận tâm của cư dân nông nghiệp - tháng 5 âm lịch là lúc vừa thu hoạch xong vụ chiêm, thời tiết nóng ẩm khiến sâu bệnh bùng phát mạnh trên đồng ruộng, dịch bệnh cũng dễ lây lan trong người.
Tục Ăn Rượu Nếp Sáng Sớm
Phong tục đặc trưng nhất là ăn cơm rượu nếp ngay khi vừa ngủ dậy, lúc bụng còn rỗng. Dân gian tin rằng sâu bọ trong bụng người sau một đêm đang đói, gặp vị cay nồng chua ngọt của men rượu sẽ say và bị tiêu diệt.
Cách giải thích mang màu sắc huyền hoặc, nhưng lõi thực tế thì có thật: cơm rượu nếp lên men chứa men vi sinh, ăn lúc đói có tác dụng kích thích tiêu hóa. Trong điều kiện y tế hạn chế ngày xưa, đây là một cách chăm sóc đường ruột theo mùa.
Mỗi miền làm một kiểu. Miền Bắc dùng nếp cẩm hoặc nếp cái hoa vàng, để nguyên hạt, ăn cả cái lẫn nước. Miền Trung vắt thành khối vuông nhỏ. Miền Nam vo viên tròn, chan nước đường ngọt hơn hẳn.
Ăn Trái Cây Đầu Mùa
Bên cạnh rượu nếp, mâm cúng Đoan Ngọ luôn đầy ắp hoa quả chua chát của đầu hè - mận, vải, xoài, dưa hấu, đào. Đây đúng vào chính vụ vải và mận ở miền Bắc, nên ngày này cũng là dịp thưởng thức sản vật tươi ngon nhất trong năm.
Hái Lá Thuốc Giờ Ngọ
Một phong tục nay còn giữ ở nhiều vùng quê là đi hái lá thuốc đúng giờ Ngọ ngày mùng 5. Người xưa tin rằng vào đúng khắc dương khí cực thịnh ấy, cây cỏ tích tụ dược tính mạnh nhất. Các loại thường hái gồm ngải cứu, đinh lăng, tía tô, kinh giới, lá vối, mang về phơi khô để dành nấu nước uống hoặc xông giải cảm quanh năm.
Có nơi còn treo ngải cứu trước cửa nhà để trừ tà, hoặc nhuộm móng tay móng chân cho trẻ bằng lá móng với ý nghĩa xua đuổi bệnh tật.
Mâm Cúng Tết Đoan Ngọ
- Cơm rượu nếp - thứ không thể thiếu
- Trái cây mùa hè: vải, mận, xoài, dưa hấu
- Bánh tro (bánh gio, bánh ú tro) chấm mật mía - phổ biến ở miền Trung và Nam
- Chè trôi nước hoặc chè kê - tùy vùng
- Hương, hoa, trầu cau, rượu nếp trắng
- Thịt vịt - đặc trưng miền Trung, vì dân gian cho rằng thịt vịt tính hàn, giải nóng
Lễ cúng thường làm vào đúng giờ Ngọ. Tham khảo bài khấn tại trang văn khấn, và tra ngày âm chính xác bằng công cụ lịch âm.
Một Cách Nhìn Về Ngày Này
Dù mang tên gọi có vẻ mê tín, Tết Đoan Ngọ thực chất là một nghi lễ y tế cộng đồng được gói trong hình thức tín ngưỡng: ăn men vi sinh, bổ sung vitamin từ trái cây đầu mùa, thu hái dược liệu, vệ sinh nhà cửa - tất cả diễn ra đúng vào thời điểm chuyển mùa dễ sinh bệnh nhất trong năm.